“Zor Zamanlarda İktisat” Sempozyumu
- 17 - 18 Şubat 2010 -
İzmir
Küresel krizler, kapitalizmin “zor zamanları” olmakla birlikte yeni dönemlerinin de başlangıçlarını oluşturur. Her bir kriz ile eski yapının yanı sıra bu yapıya hakim olan temel paradigma değişime uğramaktadır. Günümüzde yaşanılan küresel krizin sık sık Büyük Buhran ile karşılaştırıldığını göz önünde bulunduracak olursak bugünkü krizin önemli değişikliklere yol açması olası görünmektedir. Bu nedenle, temel amacımız krizler ve krizleri oluşturan süreçleri incelemekle birlikte, krizlerin iktisat teorisi ve politikalarında yarattığı hat değiştirmelerini de gözlem altına almak olacaktır. İktisat paradigmasında yaşanılan değişimler uyarınca liberalizm ve müdahaleci uygulamalar da inceleme alanına girecektir.
Tarihsel Arka Plan ve Açılış Oturumunun Amacı:
XIX. yüzyıl içinde Osmanlı ekonomisine damgasına vuran temel gelişmeler, 1838 yılında yapılan Osmanlı-İngiliz Ticaret Anlaşması ile başlamış ve diğer Avrupa ülkeleri ile yapılan ticaret sözleşmeleri ile devam etmiştir. Cumhuriyetin kuruluşuna dek geçen sürede bu gelişmeler, Osmanlı ekonomik yapısının önemli belirleyenleri olmuştur. 1838’den 1923’e dek olan sürede,
- Avrupa imalat malları Osmanlı ekonomisinde başat hale gelmiş,
- Osmanlı dışsatımı ağırlıklı olarak hammadde ve yiyecek mallarında yoğunlaşmış,
- Osmanlı’ya yapılan yabancı sermaye yatırımları çoğunlukla demiryolları, fenerler ve limanlar üzerinde yoğunlaşmıştır.
Bu yapı sonucunda, Osmanlı ekonomisinin bir kısmı bu ekonomik ilişkiler ağı içinde Avrupa kapitalizmi ile bütünleşirken geri kalanı bu sürecin tamamen dışında kalmıştır. Öte yandan, bütünleşen kısımlar ağırlıklı olarak kârı yüksek ticaret sektöründe yoğunlaşırken, yüksek sermaye gerektiren ve riskli bulunan sanayiden uzak durulmuştur.
Bu nedenlerle 1923 İzmir İktisat Kongresi’nin temel amacı savaştan yeni çıkmış Türkiye ekonomisinin ikili yapısının ortadan kaldırılarak, gerekli olan sermaye birikiminin oluşturulması ve endüstriyel kalkınmanın gerçekleştirilme yollarını incelemek olmuştur.
1920’lere damgasını vuran bu anlayış, 1929 yılında patlak veren küresel kriz ve devamında gelen Büyük Buhran ile son bulmuştur. Liberal ekonomik paradigma bu dönemde gerileme sürecini girerken, devletçilik ve planlı ekonomi gibi devlet müdahalelerine dayanan iktisat yönetimi tüm dünyada yükselişe geçmeye başlamıştır.
Bu yeni ekonomik gerçeklik içinde Türkiye ekonomisi ise yeni sürece 1930 Sanayi Kongresi sonrasında dâhil olmuştur. Gerek 1923’ten itibaren uygulanan politikaların sanayileşmeyi gerçekleştirememiş olması gerekse de tüm dünyada yaşanan deflasyonist süreç, Türkiye’de yeni bir iktisat politikası paradigmasının oluşmasını zorunlu hale getirmiştir. Birçok ülkedegörüldüğü gibi, 1930 yılından itibaren devletin ekonomide yeri ve ağırlığı artmış ve planlı ekonominin temelleri atılmıştır. Bu iktisadi politikalar “devletçilik” adı altında toplanmıştır.
Bu tarihsel çerçeve içinde açılış oturumunun temel amacı, 1923-1930 yılları ile 1930-II. Dünya Savaşı dönemlerinin karşılaştırılması olacaktır. Bu amaçla her iki döneme damgasını vuran iktisadi paradigma ve uluslararası konjonktür incelenecek; ayrıca bu yapıların yeni cumhuriyet tarafından algılanma biçimleri de karşılaştırılacaktır. Her iki dönemde uygulanan iktisat politikaları da bu çerçeveden incelemeye alınacaktır. Açılış oturumu, bu sayede, dünya ekonomisinde ve iktisat paradigmasında yaşanılan radikal değişimlerin Türkiye’de yarattığı ekonomik ve siyasi etkilerini ele alacaktır.
1. Açılış Oturumu:
“1923 İzmir İktisat Kongresi ile 1930 Türkiye Sanayi Kongresi Üzerinden Türkiye’de İktisat Politikası Dönüşümü”
2. Diğer Oturum Başlıkları:
2.a. “Kriz(ler)in Oluşumu ve Etkileri”
- 1929, 1973 ve 2009 krizlerini oluşturan koşullar
- Bu krizlerin dünya kapitalizminde yol açtığı yapısal dönüşümler
- Marx, Schumpeter, Keynes, ve/veya Minsky’nin istikrar, iş çevrimleri (business cycle) ve kriz konularına bakış açıları
2.b. “Kalkınma Anlayışı ve Politikaları”
- Genel çerçevesi ile kalkınma iktisadının doğuşu, yükselişi ve gerilemesi
- Ekonomik planlamanın yeni dönemdeki rolü
- 1990’lara damgasına vuran neo-liberal ekonomik politikalar kalkınma iktisadının yerine geçebilmiş midir?
- Neoliberal dönem, “Finansal Bağımlılık” (Financial Dependency) adı altında incelenebilir mi?
2.c. “İktisat Metodolojisinde Değişim”
- Politik Ekonomi’den Ekonomi bilimine geçiş; 1870’ler, ilk büyük buhran, klasik politik ekonominin sonu ve marjinal devrim.
- 1929 Büyük Bunalım ve Makroekonominin Doğuşu
- Keynes ve Neoklasik Keynesçi Sentez
- 1973: Milton Friedman ve Monetarism
- 2009-10: Hangi Okul? Hangi İsim?
2.d. “Liberal (Kendi Kendini Düzenleyen Piyasa) Anlayışı ile Müdahaleci Politikalar”
- Piyasa ekonomisi ve düzen sorunu
- “Doğal Düzen” (natural order) ve piyasa ahlâkı
- Piyasa, atomcu birey, politik birey ve devletin rolü
Sempozyuma Davet edilen bazı isimler:
Fikret Yılmaz
Naci Canpolat
Erhan Aslanoğlu
Gökçer Özgür
Ebru Voyvoda
Mümtaz Keklik
Timur Han Gür
Ahmet Haşim Köse
Ahmet Öncü
Dinç Alada
Feridun Yılmaz
Hüseyin Özel
Ercan Eren,
İ. Hakan Yetkiner
Değer Eryar
Ragıp Ege
Zafer Toprak
Ömer Faruk Çolak
Coşkun KüçükÖzmen
Hurşit Güneş
Daha fazla bilgi için:
Doç. Dr. İ. Hakan Yetkiner (EKOLİDER Müdürü)
Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi
0232 4888 248
Hakan.Yetkiner(at)ieu.edu.tr
Ayşegül ÖZDEMİR (EKOLİDER Sekreteri)
0232 4888 386
Burak DEMIRAL (EKOLIDER Öğrenci Asistanı & Web Editörü)
Burak.Demiral(at)std.ieu.edu.tr
